<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Lenisierung</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Lenisierung"> <link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Lenisierung rootpage-Lenisierung skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Lenisierung</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr">
<p><b>Lenisierung</b> oder <b>Lenierung</b> (manchmal auch <i>Lenition</i>) (zu <a href="Latein" title="Latein">lat.</a> <i><a href="Lenis" title="Lenis">lenis</a></i> „mild, sanft“) ist ein Fachbegriff der <a href="Linguistik" class="mw-redirect" title="Linguistik">Linguistik</a>. Darunter wird normalerweise der Wandel eines <a href="Fortis" title="Fortis">Fortis</a>-Konsonanten in den entsprechenden <a href="Lenis" title="Lenis">Lenis</a>-<a href="Konsonant" title="Konsonant">Konsonanten</a> verstanden. Dies kann die Änderung von stimmlos nach stimmhaft bedeuten, aber auch den Verlust der <a href="Aspiration_(Phonetik)" title="Aspiration (Phonetik)">Aspiration</a> u. a., Details siehe unter Fortis.
</p><p>Die Lenisierung findet häufig in stimmhafter Umgebung statt, also
</p>
<ul><li>entweder zwischen <a href="Vokal" title="Vokal">Vokalen</a></li>
<li>oder zwischen Vokal und stimmhaften Konsonanten.</li></ul>
<p>Es handelt sich also um einen <a href="Assimilation_(Phonologie)" title="Assimilation (Phonologie)">Assimilationsvorgang</a>. Beispiele sind etwa der Lautwandel von mittelhochdeutsch <i>këller, tanne, hemmen,</i> gesprochen mit langen intervokalischen Konsonanten als <style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r227981795">
/* start https://de.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .IPA a{text-decoration:none}
/* end https://de.wikipedia.org/ */
</style><span class="navigation-not-searchable"><span class="IPA"><a href="Liste_der_IPA-Zeichen" title="Liste der IPA-Zeichen"><span title="Aussprache im Internationalen Phonetischen Alphabet (IPA)" lang="zxx">[ˈkɛlːər]</span></a></span></span>, <span class="navigation-not-searchable"><span class="IPA"><a href="Liste_der_IPA-Zeichen" title="Liste der IPA-Zeichen"><span title="Aussprache im Internationalen Phonetischen Alphabet (IPA)" lang="zxx">[ˈtanːə]</span></a></span></span>, <span class="navigation-not-searchable"><span class="IPA"><a href="Liste_der_IPA-Zeichen" title="Liste der IPA-Zeichen"><span title="Aussprache im Internationalen Phonetischen Alphabet (IPA)" lang="zxx">[ˈhemːən]</span></a></span></span>, zu neuhochdeutsch <i>Keller, Tanne, hemmen,</i> die zwar immer noch mit doppelten Konsonanten geschrieben, aber mit kurzen gesprochen werden: <span class="navigation-not-searchable"><span class="IPA"><a href="Liste_der_IPA-Zeichen" title="Liste der IPA-Zeichen"><span title="Aussprache im Internationalen Phonetischen Alphabet (IPA)" lang="zxx">[ˈkɛlɐ]</span></a></span></span>, <span class="navigation-not-searchable"><span class="IPA"><a href="Liste_der_IPA-Zeichen" title="Liste der IPA-Zeichen"><span title="Aussprache im Internationalen Phonetischen Alphabet (IPA)" lang="zxx">[ˈtanə]</span></a></span></span>, <span class="navigation-not-searchable"><span class="IPA"><a href="Liste_der_IPA-Zeichen" title="Liste der IPA-Zeichen"><span title="Aussprache im Internationalen Phonetischen Alphabet (IPA)" lang="zxx">[ˈhɛmən]</span></a></span></span>.
</p><p>In Teilen des süddeutschen und im sächsischen Sprachraum sowie in Ostösterreich wird der Anlaut lenisiert, beispielsweise schwäbisch <i>Daag</i> „Tag“, <i>Boschd</i> „Post“, <i>Greiz</i> „Kreuz“, siehe <a href="Fortis" title="Fortis">Fortis</a>. Sie werden unaspiriert und stimmlos ausgesprochen (wie französische/spanische/polnische etc. t, p und k).
</p><p>Ein besonders häufiges Phänomen ist die Lenisierung in der Entwicklung der <a href="Westromanische_Sprachen" class="mw-redirect" title="Westromanische Sprachen">westromanischen Sprachen</a> (<a href="Romanische_Sprachen#Romanische_Sprachen_nach_Untergruppen" title="Romanische Sprachen">Karte</a>) sowie heute noch in den <a href="Keltische_Sprachen" title="Keltische Sprachen">keltischen Sprachen</a>.
</p>
<ul><li><a href="Lateinische_Sprache" class="mw-redirect" title="Lateinische Sprache">lat.</a> <i>ro<b>t</b>a</i> „Rad“ wird zu <a href="Spanische_Sprache" title="Spanische Sprache">span.</a> <i>rue<b>d</b>a</i> (mit Weiterentwicklung zu <a href="Franz%C3%B6sische_Sprache" title="Französische Sprache">franz.</a> <i>roue</i>)</li>
<li>lat. <i>ca<b>p</b>ra</i> „Ziege“ wird zu span. <i>ca<b>b</b>ra</i> (mit Weiterentwicklung zu franz. <i>chè<b>v</b>re</i>)</li>
<li><a href="Walisische_Sprache" title="Walisische Sprache">walisisch</a> <i><b>c</b>ath</i> „Katze“, aber <i>y <b>g</b>ath</i> „die Katze“</li>
<li><a href="Schottisch-g%C3%A4lische_Sprache" title="Schottisch-gälische Sprache">schottisch-gälisch</a> <i><b>m</b>uc</i> „(ein) Schwein“, aber <i>a’ <b>mh</b>uc</i> „das Schwein“</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Siehe_auch">Siehe auch</h2></div>
<ul><li><a href="Binnendeutsche_Konsonantenschw%C3%A4chung" title="Binnendeutsche Konsonantenschwächung">Binnendeutsche Konsonantenschwächung</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Weblinks">Weblinks</h2></div>
<div class="sisterproject" style="margin:0.1em 0 0 0;"><span class="noviewer" style="display:inline-block; line-height:10px; min-width:1.6em; text-align:center;" aria-hidden="true" role="presentation"><span class="mw-default-size" typeof="mw:File"><span title="Wiktionary"></span></span></span><b><a href="https://de.wiktionary.org/wiki/Lenisierung" class="extiw external" title="wikt:Lenisierung">Wiktionary: Lenisierung</a></b> – Bedeutungserklärungen, Wortherkunft, Synonyme, Übersetzungen</div></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2020-10-19" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Lenisierung&oldid=204693856">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>